W Galerii Arsenał w Białymstoku od 27 lutego do 10 maja 2026 roku można zobaczyć wystawę „Jajko” – indywidualną prezentację Rafała Zajko, artysty urodzonego w Białymstoku, od lat pracującego w Londynie. Kuratorem ekspozycji jest Tomek Pawłowski-Jarmołajew.
To pierwsza tak szeroka odsłona jego twórczości w Polsce i zarazem symboliczny powrót do miasta, z którego wyjechał. Wystawa została pomyślana jako opowieść rozpisana na dziewięć aktów – precyzyjnie skonstruowaną narrację o miejscu, pamięci i obiegu form.
Zajko zestawia swoje realizacje z ostatnich ośmiu lat z wybranymi pracami ze zbiorów Galerii Arsenał w Białymstoku. W przestrzeni elektrowni spotykają się jego obiekty z malarstwem z kolekcji „Trzy nurty. Realizm – Metafora – Geometria”, pracami powstałymi po plenerach białowieskich oraz dziełami białostockich plastyków.
Wśród artystów obecnych na wystawie znalazły się nazwiska ważne dla historii sztuki współczesnej i lokalnego środowiska: Zofia Artymowska, Artur Brunsz, Andrzej Dworakowski, Stanisław Fijałkowski, Krystyna Hierowska, Aleksandra Jachtoma, Anna Korybut-Daszkiewicz, Lech Kunka, Jerzy Lengiewicz, Izabela Marcjan, Eugeniusz Markowski, Maria Michałowska, Jerzy Nowosielski, Lech Okołów, Erna Rosenstein, Wojciech Sadley, Henryk Stażewski, Anna Szpakowska-Kujawska, Antoni Szymaniuk, Jacek Krzysztof Zieliński oraz Jan Ziemski.
To nie jest klasyczne zestawienie „młody artysta kontra kolekcja”. Prace z magazynów Arsenału, uruchomione poprzez formalne i ikonograficzne powiązania z twórczością Zajko, tworzą nowe, spekulatywne narracje. W centrum tych opowieści pojawia się mitologia miejsca – Białegostoku i regionu – a także krążenie symboli, motywów i wspomnień.
Białostocka wystawa jest rozwinięciem projektu „Spin off”, który wiosną 2025 roku był pierwszą instytucjonalną wystawą solową Zajko w Wielkiej Brytanii. Obok prac z tego cyklu w Arsenał elektrowni pokazane zostaną realizacje z serii „Clocking off”. To rzeźby-maszyny reinterpretujące przestrzeń fabryczną – łączące język przemysłu z elementami organicznymi oraz śladami dzieciństwa spędzonego w Polsce.
W ekspozycji znalazły się również ceramiczne obiekty z cyklu „Bread and Milk”, instalacja dyplomowa „Amber Chamber” – figura „chochoła” umieszczona w wentylowanej, futurystycznej kriokomorze – a także mniejsze obiekty i fragmenty wcześniejszych projektów, zestawione w nowych konfiguracjach.
Tytułowe „Jajko” to jednocześnie motyw symboliczny i przewrotna gra słów – Zajko, jajko. Artysta świadomie wykorzystuje to brzmieniowe skojarzenie jako punkt wyjścia do autorefleksji i ponownego przyjrzenia się własnemu dorobkowi.
Jajko pojawia się tu jako archetyp związany z cyklicznością, ruchem obrotowym, przemianą materii, życiem i śmiercią. Motyw cyrkularności powraca w całej jego praktyce – w odniesieniach do obwodów elektrycznych, rytmu pracy, cykli agrarnych czy relacji między ciałem a maszyną. W przestrzeni dawnej elektrowni te tropy nabierają dodatkowej mocy.
„Jajko” zatacza koło – to powrót do punktu wyjścia, ale już z nowym doświadczeniem i międzynarodową perspektywą. Wystawa działa jak mechanizm, który na nowo uruchamia opowieść o Białymstoku – nie jako tle biograficznym, lecz jako żywym, przetwarzanym przez sztukę organizmie.
Rafał Zajko urodził się w 1988 roku w Białymstoku. Ukończył studia MFA (Fine Art) na Goldsmiths, University of London. W swojej interdyscyplinarnej praktyce – obejmującej ceramikę, rzeźbę, instalację, fresk, wideo, performans i elementy designu – rozmontowuje linearne narracje o czasie. Łączy osobistą pamięć z wątkami architektury, industrializacji, folkloru i science fiction.
Swoje prace prezentował m.in. w Focal Point Gallery w Southend-on-Sea, w Galerii im. Sleńdzińskich w Białymstoku, a także podczas wystaw zbiorowych w South London Gallery, Whitechapel Gallery, Kunsthalle Wien czy w ramach projektu Bold Tendencies w Londynie. W 2024 roku był stypendystą Abbey Fellowship w British School at Rome. Jego realizacje znajdują się w kolekcjach publicznych, w tym w The Arts Council Collection w Wielkiej Brytanii oraz w M Woods Museum w Chinach.
Wystawę „Jajko” można oglądać w Galerii Arsenał przy ul. Elektrycznej 13 (wejście od ul. Świętojańskiej) w Białymstoku.
(PW)