Po 11 latach przerwy psychiatria dziecięca w Podlaskiem od nie tak dawna działa stacjonarnie – a skala potrzeb rośnie z roku na rok. Setki hospitalizacji, tysiące porad ambulatoryjnych i pełne obłożenie łóżek pokazują, jak ważną rolę w regionie odgrywa Centrum Zdrowia Psychicznego w Białymstoku.
Minął pierwszy, organizacyjno – adaptacyjny etap funkcjonowania białostockiego Centrum Zdrowia Psychicznego. Dziś można już mówić o konkretnych efektach – zarówno w liczbach, jak i w realnym zabezpieczeniu potrzeb dzieci i młodzieży z regionu.
Placówka została uruchomiona w październiku 2022 roku jako wspólna inwestycja Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, Uniwersyteckiego Dziecięcego Szpitala Klinicznego im. L. Zamenhofa w Białymstoku oraz Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, przy wsparciu władz samorządowych województwa podlaskiego. W jednym miejscu skupiono przeniesioną z Choroszczy Klinikę Psychiatrii Dorosłych oraz nowo powołane Centrum Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży.
Powstanie ośrodka oznaczało przełom dla województwa podlaskiego. Po 11 latach przerwy do regionu wrócił stacjonarny oddział psychiatrii dziecięco – młodzieżowej. W latach 2011 – 2022 w województwie nie funkcjonował żaden całodobowy oddział dla tej grupy pacjentów. Młodzi mieszkańcy podlaskiego, wymagający hospitalizacji, byli kierowani do placówek w innych częściach kraju.
Dziś Klinika Psychiatrii Dzieci i Młodzieży, działająca w strukturze Centrum, ma zakontraktowane z Narodowym Funduszem Zdrowia 28 łóżek i pracuje przy pełnym obłożeniu. Nawet planowane zwiększenie liczby miejsc – jak wskazują szacunki – nie zmniejszy zapotrzebowania.
Jednym z największych wyzwań było skompletowanie kadry. Kilka lat temu dyrektor UDSK w Białymstoku, prof. Anna Wasilewska, mówiła:
Jeżeli uda nam się znaleźć personel, znaleźć ludzi, którzy rozwiną to od początku – to myślę, że jest pewna nadzieja, żebyśmy za 2-3 lata funkcjonowali normalnie…
Dziś ten scenariusz stał się faktem. Do współpracy pozyskano specjalistów z zewnątrz, którzy dołączyli do zespołu oddziału psychiatrycznego dzieci i młodzieży. W Centrum pracują lekarze ze specjalizacją z psychiatrii dzieci i młodzieży, a także psychologowie, psychoterapeuci, terapeuci zajęciowi i pielęgniarki. To zespół z doświadczeniem w diagnozie i terapii zaburzeń psychicznych młodego pokolenia.
W strukturze Centrum funkcjonują jednostki II i III poziomu referencyjnego: Oddział Psychiatryczny Dzieci i Młodzieży, Oddział Dzienny Psychiatryczny Dzieci i Młodzieży, Poradnia Zdrowia Psychicznego Dzieci i Młodzieży oraz Izba Przyjęć dla najmłodszych pacjentów. W 2022 roku oddział uzyskał status kliniki, stając się jednocześnie zapleczem dydaktycznym.
Zakres działalności jest szeroki. W poradni prowadzona jest diagnostyka i terapia zaburzeń psychicznych oraz zaburzeń zachowania u dzieci i młodzieży do 18. roku życia, a w ramach kontynuacji leczenia – także do 21. roku życia. Udzielane są konsultacje psychiatryczne i psychologiczne, w tym konsultacje rodzinne. Realizowana jest terapia indywidualna i grupowa.
Oddział dzienny oferuje kompleksową diagnozę – medyczną i psychologiczną – oraz terapię opartą na indywidualnych planach leczenia. Obejmuje ona farmakoterapię, psychoterapię, poradnictwo psychologiczne oraz opiekę pielęgniarską.
Ważnym elementem jest możliwość kontynuowania nauki. Dzięki współpracy z Zespołem Szkół nr 15, funkcjonującym przy UDSK w Białymstoku, pacjenci realizują obowiązek szkolny w trakcie leczenia. Na oddziale przeprowadzane są egzaminy ósmoklasisty, a nawet egzaminy maturalne.
Klinika zapewnia całodobową opiekę w sytuacjach kryzysowych. Pacjenci trafiają tu w różnych okolicznościach – po zgłoszeniu do izby przyjęć, transportem zespołów ratownictwa medycznego, z innych klinik lub szpitali w regionie, a także na mocy postanowień sądu. Hospitalizacja może trwać od kilku dni do kilku miesięcy, w jednostkowych przypadkach – dłużej.
Dane z ostatnich trzech lat potwierdzają rosnące zapotrzebowanie na pomoc.
W 2023 roku w oddziale całodobowym leczono 500 pacjentów, w 2024 – 415, a w 2025 – 492. Jednocześnie dynamicznie rośnie liczba porad udzielanych w poradni: z 3 213 w 2023 roku, przez 3 665 w 2024, do 4 593 w 2025 roku. W izbie przyjęć udziela się około 1 000 konsultacji rocznie.
Specjaliści podkreślają, że problemy dzieci i młodzieży mają złożone podłoże. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się traumatyczne doświadczenia – przemoc, stratę, wykluczenie – konflikty rodzinne, nieprawidłowe wzorce wychowawcze, a także czynniki biologiczne i zaburzenia neurochemiczne.
Zespół Centrum, oprócz leczenia, stawia na budowanie poczucia bezpieczeństwa i zrozumienia. Celem jest nie tylko pomoc w kryzysie, ale także wyposażenie młodych pacjentów i ich bliskich w kompetencje pozwalające lepiej rozumieć siebie i świadomie reagować na trudności.
Kolejnym krokiem ma być rozwijanie współpracy z innymi ośrodkami w regionie oraz rozszerzanie działalności edukacyjnej. Ambicją Centrum jest koordynowanie działań w zakresie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w województwie podlaskim.
Trzy lata po otwarciu można już mówić o stabilnym, wyspecjalizowanym ośrodku, który wypełnił wieloletnią lukę w systemie i stał się jednym z kluczowych punktów wsparcia dla młodych mieszkańców regionu.
(Piotr Walczak)